Jedna rodzina doszła już do takiej wydajności, że obsiadając korpus 10. ramkowy, w czasie dokarmiania z podkarmiaczki wstawionej do nadstawki, potrafiła odbudować nawet siedem plastrów. Natomiast w tym samym czasie inna rodzina silniejsza obsiadająca korpus 12. ramkowy i dokarmiana w taki sam sposób, odbudowała zaledwie cztery plastry. Są również i takie rodziny, które z trudem odbudowują jeden plaster. Powstaje pytanie, co jest tego przyczyną?
Otóż najwydajniej budują plastry te rodziny, którym węzę do budowy wstawiałem w środek gniazda już na początku kwietnia. Również w czasie późniejszym miały one wstawianą ramkę kontrolną z węzą do nadstawki. Ramki pracy nie stosuję, ponieważ budowę w niej uważam za marnotrawstwo pracy pszczół. Przecież zależy nam przede wszystkim na produkcji plastrów, a nie na produkcji wosku jako takiego.
Moim dążeniem jest znalezienie sposobu na produkcję takiej ilości plastrów w sezonie pszczelarskim, aby na wiosnę można było osadzać rodziny na komplecie plastrów zupełnie dziewiczych i używania tych plastrów do czerwienia tylko przez jeden sezon. Z tego wynikają moje poszukiwania różnych sposobów zwiększania wydajności w budowie plastrów. Moje informacje o tym są zawarte w „Pszczelarstwie” nr12 na str. 22 rok 2001, nr10 na str. 20 rok 2002, nr4 na str. 18 rok 2004, nr7 na str. 26 rok 2005.
O korzyściach, jakie będą z tego płynęły nikogo z pszczelarzy nie trzeba przekonywać. Przede wszystkim chodzi o higienę i zdrowotność pszczół. Inne korzyści pominę. Czytelnicy „Pszczelarstwa” doskonale je znają z wielu zamieszczanych tam na ten temat artykułów.
Nie mogę jednak pominąć jednej bardzo ważnej korzyści, która z ekonomicznego punktu widzenia ma podstawowe znaczenie. Przeniesienie budowy plastrów z okresu wiosennego na okres jesienny jest bardzo wskazane choćby z tego powodu, że pszczoły budują je wtedy nie na miodzie, lecz na cukrze i z tego powodu ta budowa jest przynajmniej czterokrotnie tańsza.
Wspomniana wcześniej wydajność w budowie plastrów zależnie od okoliczności i stwarzanych w tym czasie pszczołom warunków jest potwierdzeniem, że pszczoły mimo krótkiego życia szybko się uczą. Innym tego przykładem jest możliwość wyszukiwania przez pszczoły pokarmu nie tylko w postaci nektaru i spadzi. Wykorzystują każdy słodki płyn na przykład w owocach malin, gruszek, śliwek itp. Jest to zupełnie normalne, to jest ich zadanie, to jest ich praca można rzec zawodowa. Podobnie ich obowiązkiem jest strzec dostępu przed wtargnięciem do ula takich intruzów, jak os, szerszeni, obcych pszczół itp., ale na przykład szukanie miodu w obcych ulach lub nadmierna złośliwość, to już są skłonności nabyte (niektórzy uważają je za wrodzone), których niestety często nieświadomie nauczają sami pszczelarze w wyniku niewłaściwej obsługi rodzin lub niewłaściwych zachowań w pasiece.
Przed kilkoma laty zdarzyła mi się konieczność uzupełnienia zapasów w kilku rodzinach dopiero w październiku. Pszczoły pobrały syropu mniej niż im przygotowałem. Pozostałe kilka litrów syropu postanowiłem w małych dawkach podać na przestrzeni otwartej w odległości około 10 m od najbliższych uli. Zrobiłem to pod wieczór, gdyż bałem się jakichś złych następstw. Nic takiego nie nastąpiło. Pszczoły gromadnie pobierały syrop z postawionego pod krzakiem naczynia. Po czterech dniach zachmurzyło się, zaczął siąpić drobny deszcz, a temperatura spadła do 8 stopni. Pszczoły w dalszym ciągu nie zaprzestały przylotu po syrop mimo tak dużego oziębienia. Powszechnie się uważa, że pszczoły przy temperaturze wynoszącej 8 stopni są niezdolne do wykonywania jakichkolwiek czynności.
Powyższy przykład niezbicie dowodzi, że taki pogląd nie zawsze jest prawdziwy.

Często zdarza się kłopot z całkowitym opróżnieniem plastrów z resztek pokarmu w czasie ich osuszania lub plastrów, które należy usunąć z gniazda. Nawet przeniesienie ich poza zatwór nie odnosi pożądanego skutku. W takim przypadku plastry takie ustawiam na wolnej przestrzeni i pszczoły momentalnie je osuszają. Drogą prób doszedłem do możliwości maksymalnego zmniejszenia odległości pomiędzy ustawieniem plastrów i najbliższym ulem. Odległość ta mieści się w granicach nawet 2 metrów. Zauważyłem przy tym ciekawe zjawisko, co również świadczy o tym, że pszczoły się uczą. Z jednego pnia usunąłem plaster z resztkami pokarmu wraz z obsiadanymi na nim pszczołami i postawiłem go na wspomnianym miejscu. Od tego czasu za każdym razem, gdy postawiłem tam plaster z resztkami pokarmu lub nalałem do wanienki syropu, po 10 minutach pszczoły z tego ula zaczynały przejawiać wyjątkowo dużą aktywność. To znaczy, że kilka zwiadowczyń z tej rodziny chyba bez przerwy pełniły tam dyżur i nim inne pszczoły dowiedziały się o obecności pokarmu, te ze wspomnianego ula miały ten pokarm już całkowicie opanowany. Po opróżnieniu plastra lub wanienki z pokarmu, pszczoły rozlatują się do swoich poprzednich zajęć i nie ma żadnych prób zakradania się pszczół do obcych uli. Pewną gwarancją tego jest utrzymywanie silnych rodzin.
W mojej pięćdziesięcioletniej praktyce nie miałem w pasiece ani jednego rabunku. Jednak jestem przekonany, że w przypadku gdybym plastry z resztkami pokarmu zamiast stawiania na wolnej przestrzeni, pozostawiał w pustym ulu nawet w większej odległości od pasieki, to następstwem tego byłby w pasiece natychmiastowy rabunek, a tym bardziej, gdyby część rodzin była nieco słabsza od pozostałych.
Na koniec chciałbym przestrzec przed stosowaniem podobnych eksperymentów, jakie przedstawiłem, bo przy nieumiejętnym ich przeprowadzaniu skutki mogą być bardzo niebezpieczne.
Jednocześnie chciałbym podkreślić, że znana z literatury tresura pszczół jest niczym innym, jak tylko nauczeniem ich określonego działania. Podobnie nadmierna agresywność pszczół lub rabunki są wynikiem nie zawsze świadomym, ale jednak zawsze skutkiem niewłaściwego postępowania pszczelarza przy obsłudze rodzin pszczelich. Dlatego należy przede wszystkim dokładnie poznać zasady obsługi rodzin pszczelich i przy tym nie zapominać, że tak jak ludzie - pszczoły też się uczą.


