niedziela, 10 sierpnia 2008

Czyżby nowa właściwość jadu pszczelego?



Z jadem pszczelim każdy pszczelarz styka się na co dzień w swojej praktyce. Jednak nie wszyscy pszczelarze na jad pszczeli reagują w sposób jednakowy. Zależy to od agresywności pszczół i odporności organizmu ludzkiego na jad pszczeli. Uwrażliwienie na jad pszczeli mimo uodpornienia, zależy również od wieku pszczoły atakującej i stopnia jej rozdrażnienia oraz od miejsca na powierzchni ciała, w którym pszczoła umieści swoje żądło. Na ogół po użądleniu odczuwa się chwilowy ostry ból, a na skórze w miejscu użądlenia powstaje opuchlina. W przypadkach ostrzejszych w miejscu użądlenia powstaje jasna plamka średnicy około 5 mm. W jej środku widoczne jest miejsce ukłucia, w którym często pojawia się odrobina krwi.

Zależnie od stopnia uodpornienia na jad pszczeli osoby zaatakowanej, opuchlina po pewnym czasie ustępuje. Tak się to zwykle przedstawia przy zwykłych użądleniach człowieka, który na jad pszczeli nie jest uczulony i taką sytuację uważa się za normalną. Pomijam tu skutki użądlenia osób uczulonych na jad pszczeli.
Natomiast zupełnie inny jest przypadek, jaki mi się przydarzył w dniu 29 maja 08 w czasie miodobrania i nie jest to przypadek należący do tych zwyczajnych. Sięgając po zmiotkę nie zauważyłem siedzącej na niej pszczoły. Nastąpiło użądlenie na dłoni w miejscu oznaczonym krzyżykiem na załączonym zdjęciu. Poczułem okropny ból, którego wielkość można porównać tylko z bólem występującym przy kolce nerkowej. Ból w tak wyjątkowo ostrej postaci przedłużał się do około 15 minut, potem stopniowo ustępował, ale towarzyszące użądleniu odrętwienie wewnętrznej powierzchni palca wskazującego nie ustępowało i tak trwa do dnia dzisiejszego (10 sierpnia). Jest ono podobne do odrętwienia, jakie zwykle bywa na palcach u nóg po ich odmrożeniu. Mam takie odmrożenie jeszcze z czasów mojego dzieciństwa, więc łatwo mi jest dokonać porównania. Różnica polega chyba jedynie na tym, że przy odmrożeniu następuje jeżeli nie całkowity, to na pewno znacznie utrudniony dopływ krwi do tkanki podskórnej, natomiast odrętwienie powierzchni palca po użądleniu, nastąpiło (jak przypuszczam) na skutek uszkodzenia nerwu czucia przez jad pszczeli. Ciekaw jestem, co o tym przypadku sądzą specjaliści?

Jeżeli rzeczywiście jad pszczeli może uszkodzić nerw czucia, to należy się zastanowić, czy przy jego pomocy nie dałoby się likwidować lub hamować na przykład rozwój komórek rakowych?
Wydaje się, że warto aby tym zagadnieniem bliżej zainteresowali się lekarze i specjaliści od produkcji leków.

sobota, 3 maja 2008

Pszczeli paradoks

Paradoksem można nazwać sytuację, kiedy w czasie zimy rodzina pszczela mając jeszcze duży zapas pokarmu - ginie z głodu. O takich sytuacjach czytałem w jednym z wcześniejszych numerów „Pszczelarstwa”. Zresztą w początkowym okresie mojego pszczelarzenia w latach pięćdziesiątych, sam miałem taki jeden przypadek. Wtedy zgodnie z wiedzą podawaną w literaturze fachowej, zalecającą dobre ocieplanie rodzin na zimę, byłem przekonany, że moja rodzina pszczela zginęła właśnie z powodu niedostatecznego ocieplenia. Była to oczywiście nieprawda. Wtedy o tym nie wiedziałem, ale teraz mając ponad pięćdziesięcioletnie doświadczenie wiem na pewno, że pszczoły nie giną z powodu złego ocieplenia gniazda. Na gorsze zimowanie rodzin ma wpływ przede wszystkim wilgoć w ulu, a już całkowity spadek zdrowych rodzin może być spowodowany jedynie brakiem pożywienia.
Od kilku lat w mojej pasiece dwie rodziny zimują w ulach drewnianych o pojedynczych ściankach grubości 20 mm bez żadnego dodatkowego ocieplenia i wcale im to nie przeszkadza w dobrym zimowaniu.
Dodatkowym potwierdzeniem jest przypadek, jaki zdarzył się w mojej pasiece w czasie ostatniej zimy z 2005 na 2006 rok. Cztery ule styropianowe o ściankach grubości 20 mm zostały w czasie zimy zaatakowane przez sikorki do tego stopnia, że w wyniku ich działalności powstały w ściankach uli dziury wielkości około 6 cm kwadratowych. Jednak nie przeszkodziło to rodzinom dobrze przezimować w tych dziurawych ulach.
Natomiast w innych takich samych trzech ulach nie atakowanych przez sikorki, rodziny spadły z głodu, mimo że miały jeszcze duże zapasy miodu. Nie mogłem tego przewidzieć, a przynajmniej nic na to nie wskazywało, kiedy w południe 21 marca było stosunkowo cieplej i pszczoły oblatywały się ze wszystkich uli. Wyglądało na to, że wszystkie rodziny są w niezłej kondycji. Do uli nie zaglądałem, naprawiłem tylko dziury w ulach uszkodzonych. Następne dni były chłodne, a noce mroźne.
Po sześciu dniach 27 marca było bardzo ciepło ( nawet o godz. 20 było 15 stopni). Po tak długiej i nietypowej zimie, pszczoły odbywały swój pierwszy pełny oblot oczyszczający. Zauważyłem, że z trzech uli pszczoły nie wylatują i dlatego od nich rozpocząłem przegląd.
W gniazdach pozostało jeszcze średnio po trzy i pół plastra zasklepionego (nie skrystalizowanego) miodu, a mimo to pszczół żywych nie było. Część martwych pszczół była ulokowana w pustych komórkach plastrów, a pozostałe leżały na dennicy.
Sytuację w gnieździe w dniu 27.03. 06 przedstawia rys.1

Po przeanalizowaniu zaistniałej sytuacji doszedłem do wniosku, że ogólna przyczyna takiej zimowli jest następująca:
1. Na skutek wczesnego dokarmiania, wszystkie zapasy z ostatnim plastrem włącznie, zostają całkowicie poszyte.
2. Ciepła jesień lub nadmierne ocieplenie gniazda, sprzyja nadmiernie długiemu czerwieniu i w efekcie nad kłębem pozostaje pokarmu zbyt mało lub wcale go nie ma.
Sytuację tę przedstawia rys.2

To powoduje, że w czasie zimy kłąb zajmujący środek gniazda, posuwając się w górę, jak wskazują strzałki na rys.1 - dochodzi do końca plastra. Wtedy zmuszony jest przesunąć się na jedną ze stron kłębu, po której znajduje się pokarm. Po całkowitym spożyciu tego pokarmu, pszczoły giną z głodu, mimo że po drugiej stronie jest jeszcze duży jego zapas. Pszczoły jednak do tego zapasu nie przejdą, bo dzieli je duża pusta przestrzeń.
Gdyby w jesieni, po wygryzieniu się ostatnich młodych pszczół, a jeszcze przed uwiązaniem się kłębu, pokarm w ostatnim plastrze nie był zasklepiony, wtedy pszczoły mogłyby go przenieść do tych wolnych komórek. Niestety, z komórek zasklepionych pszczoły pokarmu nie przenoszą.
Jak takim sytuacjom można (należy) zapobiegać?
Ponieważ w publikacjach pszczelarskich w dalszym ciągu słyszy się nawoływania do dobrego ocieplania uli z chwilą obniżania się temperatury na zewnątrz ula, więc do tego zagadnienia nie będę nawiązywał.
Nawiążę tylko do własnego przypadku i postaram się udowodnić, że w przedstawionej przeze mnie analizie, postawiona teza dotycząca przyczyny spadku zimujących rodzin jest uzasadniona.
Wspomniane trzy rodziny do 24 sierpnia były już całkowicie dokarmione, a w środku gniazda miały dużo czerwiu. Ponieważ jesień była ciepła (jeszcze 23 do 31 października temperatura była bliska 20 stopni), więc pszczoły pracowały na poletku gorczycy i facelii przynosząc do uli duże ilości pyłku. Nawet 29 listopada było 11 stopni w słońcu i z wielu uli wylatywały pszczoły.
W tej sytuacji matki w dalszym ciągu czerwiły, a ilość miodu nad czerwiem coraz bardziej malała, bo pszczoły zużywały go na wykarmienie czerwiu. Po wygryzieniu się ostatniego czerwiu, pszczoły nie mogły napełnić miodem wolnych komórek, bo całe zapasy pokarmu były już dawno całkowicie zasklepione. Gdyby w ostatnim plastrze był pokarm jeszcze niezasklepiony, pszczoły na pewno by go przeniosły do tych wolnych komórek.
W mojej pasiece nie stosuję żadnego ocieplenia na zimę, więc stopniowe ograniczenie czerwienia w rodzinach następuje zazwyczaj automatycznie w miarę obniżania się temperatury na zewnątrz uli.
Na tym właśnie polegał mój błąd, że przy tak ciepłej jesieni nie uwzględniłem możliwości przedłużonego czerwienia i nie wykonałem w tym przypadku jednego z dwóch obowiązkowych zabiegów. Zależnie od sytuacji należało odsklepić ostatni plaster lub dodatkowo dokarmić pszczoły syropem. Ja tego nie zrobiłem, więc za brak rozwagi musiałem ponieść karę w postaci utraty trzech rodzin.

Rysunek nr3 przedstawia sytuację w gnieździe w przypadku, gdyby rodziny zostały dodatkowo dokarmione lub miały odsklepiony ostatni plaster. Wtedy te rodziny byłyby uratowane.
Należy zatem przyjąć następującą zasadę: Wszystkie rodziny zbyt wcześnie dokarmione, niezależnie od ilości podanego syropu, powinny być dodatkowo dokarmione po wygryzieniu się ostatniego czerwiu. Ważne jest to szczególnie wtedy, gdy czerwienie się przedłużyło z powodu ciepłej jesieni.

piątek, 14 marca 2008

Smutne wspomnienie

Niechętnie wracam wspomnieniami do tamtych tragicznych dni powodziowych w 1997 roku, dni pełnych napięcia i niepokoju. Nadciągała fala powodziowa. Nie wiem czy pszczoły to przeczuwały, ale w ich zachowaniu też był jakiś, jakby przestrach, napięcie. Pasieka była położona w widłach dwóch rzek wysoko obwałowanych. Zastanawiając się nad sytuacją doszedłem do wniosku, że nic nam nie może grozić jeżeli wały wytrzymają. Natomiast nic nas nie uratuje w wypadku przerwania wałów, bo poziom wody może wzrosnąć do około czterech metrów. W tej sytuacji cała pasieka zatonie.

Jednak dla własnego samouspokojenia postanowiłem część lżejszych uli ustawić na prowizorycznie zbudowanym pomoście o wysokości jednego metra. Pozostałe ciężkie ule przygotowałem w ten sposób, że wyjąłem w każdym kilka beleczek międzyramkowych i popodnosiłem daszki ustawiając je na listewkach, aby w razie czego pszczoły mogły się ratować. Jeden pień jedno korpusowy ustawiłem na pryzmie z kory drzewnej obsypanej ziemią. To było wszystko, co w tej sytuacji mogłem zrobić. Pozostało teraz tylko czekać na bieg wydarzeń.

Otóż wały dzięki zastosowaniu dodatkowych umocnień wytrzymały, ale woda ze śródmieścia wlewała się do kolektora, a nie mając ujścia, pod dużym ciśnieniem zrzucała z kolektora pokrywy i jak z gejzeru wylewała się na zewnątrz. W ten sposób wieczorem 14 lipca zaczęło się zalewanie pasieki. Stopniowo poziom wody podniósł się do wysokości 80 cm Ulom stojącym na pomoście nic nie groziło. Natomiast pozostałe ule zostały mocno podtopione. Wszystkie wylotki znalazły się pod wodą i pszczoły mogły wylatywać wyłącznie górą spod podniesionych daszków.

Po sześciu dniach 20 lipca woda zaczęła opadać. Z daleka zauważyłem, że jeden ul jest wywrócony. Poszedłem sprawdzić, co się dzieje. Była godzina 10 rano. Woda jeszcze była po kolana, a ziemia zupełnie rozmiękła. Gumowe buty grzęzły i trudno było się poruszać. To, co zobaczyłem było przerażające. Dwa ule przewrócone, inne trzy zatopione. Na powierzchni wody pływały martwe pszczoły. Natomiast w powietrzu pszczoły brzęczały jakby się nic nie stało. Dopiero teraz zobaczyłem, że ul stojący na pryzmie jest mocno pochylony i częściowo zanurzony w wodzie. Daszek pływał obok, a część plastrów wysunęła się z korpusu. Nad ulem krążą pszczoły. Stało się chyba tak dlatego, że woda podmyła pryzmę i stojak się przechylił, a ul się zsunął. Na szczęście stało się to wtedy, gdy woda częściowo opadła.

Zajrzałem do altanki. Wszystko zalane wodą, okropny zaduch (altanka była bardzo szczelna), ściany i to, co wisiało na ścianach, było całkowicie zapleśniałe. Podkurzacz, próchno i siatka nie do użytku. Moje pszczoły często były mało wyrozumiałe, dlatego nigdy bez siatki ochronnej nie zbliżałem się do otwartego gniazda.
Teraz nie miałem wyjścia, bez żadnego zabezpieczenia, za to z duszą na ramieniu ruszyłem pszczołom na pomoc. Tu spotkało mnie miłe zaskoczenie. Wyjmowałem częściowo uszkodzone plastry i wkładałem do mokrej zapleśniałej transportówki, a pszczoły łaziły mi gromadnie po rękach, po policzkach i żadna nawet nie próbowała atakować. Zachowywały się tak jakby mi dziękowały za pomoc.
Postawiłem korpus na daszku sąsiedniego ula, włożyłem wyjęte plastry i przykryłem daszkiem.

Operacja skończona i żadnego użądlenia. Napięcie spadło, poczułem ulgę i coś nagle ścisnęło mnie w gardle, a łzy jak groch zaczęły spływać po policzkach, nie mogłem się powstrzymać. Odniosłem wrażenie, że między nami zrodziła się jakaś wzajemna podświadoma więź i zrozumienie.
Wiem że prawdziwi pszczelarze mnie zrozumieją, a inni mogą nawet nazwać “starym sentymentalnym głupcem”. Jestem w stanie ich zrozumieć i wcale się o to nie obrażę, bo przecież nie wszyscy mieli szczęście zawarcia bliższej znajomości z pszczołami. Rzuciłem jeszcze raz okiem po wszystkich ulach i dopiero teraz zauważyłem, że jeden daszek nie jest uniesiony. Szybko odstawiłem stojący na nim drugi ul, podniosłem daszek i wyjąłem beleczkę międzyramkową. Z nadstawki zaczęły wylatywać pszczoły.

Żyją! Mimo, że przez sześć dni były całkowicie uwięzione, bez dopływu świeżego powietrza. Nie zaparzyły się chyba tylko dlatego, że od spodu ul był zalany wodą i ona właśnie była czynnikiem obniżającym temperaturę.
Ostatecznie woda całkowicie opadła 30 lipca i pozostało po niej cuchnące grzęzawisko. Dopiero po kilku dniach trochę obeschło. Można już było uporządkować rodziny pszczele, umyć i przeprowadzić dezynfekcję w ulach podtopionych. Nastąpiła duża radość z powodu ocalałych rodzin, a jednocześnie duży niesmak i poczucie winy, że nie wszystkie rodziny mogły się uratować, że niektóre musiały zginąć za zbyt silne przywiązanie do swego pszczelego gniazda. Przecież daszki były podniesione i mogły uciekać przed napływającą do ula wodą. Jednak one wolały ze swoją matką pozostać w gnieździe i razem z nią zginąć.

środa, 12 marca 2008

Wzajemne relacje pomiędzy pszczelarzem i pszczołami

Może się to wydać komuś dziwne, ale tak naprawdę pomiędzy pszczelarzem i pszczołami istnieje jakaś niewidzialna nić porozumienia, nić wzajemnego oddziaływania na siebie. Ktoś może powiedzieć “co ma piernik do wiatraka”, człowiek istota rozumna, a pszczoła to tylko owad i jakie tu może być porównanie? Inni znowu uważają, że pszczoły swojego opiekuna pszczelarza poznają i dlatego nie żądlą go, natomiast żądlą osoby obce, nieznane.
Zdrowy rozsądek nakazuje temu zaprzeczyć. Pszczoła zbyt krótko żyje (średnio 6 tygodni), aby mogła pszczelarza poznać i rozpoznawać. Nawet te “zimowe” najdłużej żyjące (8 miesięcy) nie mogą poznawać pszczelarza, bo go przez całą zimę nie widzą. Jednak fakty są zupełnie inne, pod warunkiem, że potrafimy je zauważyć, że będziemy chcieli je wyodrębnić z całej masy zaobserwowanych zjawisk podczas naszego obcowania z pszczołami. Zwróćmy uwagę na dwa fakty, często mające miejsce w pasiece. Gdy przychodzę do pasieki w odpowiednim ubraniu z siatką ochronną na głowie, to nawet mi przez myśl nie przejdzie możliwość, że pszczoły mogą mnie zaatakować. I rzeczywiście tak się wtedy składa, że pszczoły nie atakują, choć nie całe ciało mam zakryte. Rękawiczek przy pracy z pszczołami nigdy nie używam.

Jeżeli natomiast przychodzę do ula w koszuli z krótkim rękawem, to mimo siatki ochronnej na głowie, wcale nie czuję się dość bezpieczny. Byłoby jeszcze gorzej gdybym tej siatki na głowie nie miał. Wprawdzie mam świadomość, że twarz mam zabezpieczoną i to jest najważniejsze, ale nie mogę przezwyciężyć lęku, że oto w pewnej chwili mogę być użądlony. W takiej sytuacji wystarczy, aby tylko jedna pszczoła z przeciągłym “bzykiem” przeleciała koło ucha, a już odczuwam charakterystyczny dreszczyk na plecach i zaczynam się pocić. Nie chcę tego, to dzieje się samo poza moją świadomością. No i wtedy się zaczyna. Pszczoły, jak samoloty zaczynają pikować z ostrym bzyczeniem, żądlą nawet przez koszulę. Nie pozostaje wtedy nic innego, jak położyć na rozebrane gniazdo pszczele kawałek płótna, nakryć daszkiem i zakończyć pracę na czas póki pszczoły się nie uspokoją.

Czym i czy w ogóle da się te fakty jakoś wytłumaczyć. Otóż wiadomo, że pszczoła strażniczka szczególnie w obliczu zagrożenia, gotowa jest w każdej chwili zginąć w obronie gniazda i rodziny. Pszczelarz gdy jest spokojny, opanowany, nie wykonuje żadnych gwałtownych ruchów, to swym zachowaniem działa na pszczoły uspokajająco. W przeciwnym razie pszczoły atakują i jest to ich odruch naturalny. Do zbiorowego ataku pobudza ich zapach jadu pszczelego po użądleniu pierwszej pszczoły. Może również pobudzić do działania jakiś inny ostry zapach, którego pszczoły nie lubią, jak alkohol, perfumy, pot ludzki i szczególnie pot koński oraz wiele innych zapachów. Jeśli chodzi o alkohol, to należy rozumieć oddech alkoholowy, bo na przykład na wnętrze ula pomalowane propolisem rozpuszczonym przecież też w alkoholu, pszczoły negatywnie nie reagują.

Człowiek, jak wiadomo, posiada świadomość i podświadomość. Podświadomość, to tak jak zaprogramowany komputer, wykonuje za nas cały szereg czynności bez naszej świadomości. Wszystko, co się dzieje w naszym organizmie, jak bicie serca, oddychanie i mnóstwo procesów chemicznych, jest właśnie stale sterowane przez naszą podświadomość. My śpimy, a nasza podświadomość czuwa. Co wcale nie znaczy, że na naszą podświadomość nie możemy wpływać przez naszą świadomość. Przeciwnie, możemy wpływać świadomie nie tylko na naszą podświadomość, ale przy jej pomocy możemy wpływać również na świadomość i podświadomość innych osób. Potocznie w praktyce jest to znane, jako autosugestia i sugestia.

Wszystko to, co wymieniłem ma także związek z pszczołami. Prawie każdy człowiek słyszał o żądleniu pszczół, lub był przez pszczołę użądlony. Trzeba podkreślić, że użądlenie nie przez każdą pszczołę i nie w każde miejsce jest jednakowo bolesne. Pszczoła starsza i bardziej podrażniona wydziela jadu więcej i być może o składzie bardziej stężonym. Są miejsca, a raczej punkty na ciele szczególnie na użądlenie wrażliwe. Gdy starsza pszczoła trafi akurat na taki punkt, to wtedy dczuwa się tak okropny ból, że łzy same cisną się do oczu. Na szczęście ból ten jest krótkotrwały i po chwili zamienia się w normalne pieczenie towarzyszące każdemu zwykłemu użądleniu.

Otóż wchodząc do pasieki i mając już takie doświadczenie z pszczołami za sobą, nawet gdy nie chcemy o tym myśleć, to wyręczy nas w tym nasza podświadomość i tak zadziała na organizm, że zaczniemy się lekko pocić pod wpływem lęku. Nawet nie wyczuwalny dla nas zapach potu, jest wystarczającym sygnałem dla pszczół, że się ich boimy, więc w ich mniemaniu mamy na pewno względem nich złe zamiary.
W świetle takiego rozumowania staje się zrozumiałe, że w sytuacji, gdy jesteśmy dobrze zabezpieczeni przed użądleniem, to łatwiej jest nam wpłynąć na naszą podświadomość. Przestajemy się bać, pot się nie wydziela, nasze ruchy są spokojne, skoordynowane i pszczoły nie muszą atakować. Sądzę, że mechanizm wzajemnego oddziaływania pszczół na człowieka i człowieka na pszczoły został przedstawiony w sposób dostatecznie przekonujący.
Ktoś może powiedzieć, że w praktyce mamy wiele przykładów przeciwnych. Pszczelarz pracuje przy pszczołach bez żadnego zabezpieczenia, a pszczoły wcale go nie żądlą. To prawda, tak bywa, ale to niczemu nie zaprzecza. W takim przypadku mówi się o organizmie pszczelarza odpornym na jad pszczeli. Można i tak sobie to tłumaczyć, ale w rzeczywistości jest akurat odwrotnie. Pszczelarz ten posiada silną wiarę i wolę. Przy jej pomocy potrafi tak skutecznie wpływać na swoją podświadomość. Wtedy podświadomość zmuszona jest wykonywać rozkazy wysyłane przez świadomość, czyli wykonywać to, co jest wolą pszczelarza. Pierwszy sygnał jest mniej więcej taki. Pszczoły to bardzo miłe i pożyteczne owady, nie boję się ich i nic złego im nie zrobię, one też są przyjaźnie do mnie nastawione. Drugi sygnał jest wysyłany do różnych receptorów czucia i odczuwania. Skoro jesteśmy przyjaźnie do siebie nastawieni, to pszczoły nie mają żadnych powodów aby mnie żądlić. Jeżeli nawet którąś z nich niechcący przycisnę i użądli, to wcale nie będę odczuwał bólu, a ciało nie będzie puchło, tyle jadu to prawie nic w stosunku do rozmiarów mojego ciała, zresztą jad pszczeli jest dla organizmu ludzkiego pożyteczny.

Przy takim nastawieniu i odpowiednim zadziałaniu podświadomości, organizm ludzki dodatkowo zaczyna emanować takie “coś”, co działa na pszczoły wyjątkowo uspokajająco.
Poza tym bezsprzecznie są również pszczoły wyjątkowo łagodne tak zwane “niezłośliwe”, które nie lubią “wszczynać awantur”, a tym bardziej ze swoim opiekunem - pszczelarzem.

niedziela, 9 marca 2008

Królowa czy niewolnica?

Według określenia mojej babci, której zawdzięczam zamiłowanie do pszczół, jakie we mnie zaszczepiła, to “każda pszczoła jest święta, bo zbiera miód, aby się nim ludzie mogli leczyć. Po swoim bardzo pracowitym życiu pszczoła umiera. A matka pszczela, to nie żadna matka tylko królowa”.
Takie wyobrażenie nasi przodkowie pszczelarze mieli o pszczołach i z takim właśnie szacunkiem je traktowali.

My dzisiejsi pszczelarze mimo tego, że mamy nieco inny pogląd na “świętość” pszczół, to jednak też traktujemy pszczoły z należytym szacunkiem, choć w stosunku do matki pszczelej używamy prawie powszechnie określenia matka, a nie królowa.
Sądzę, że podyktowane to jest jednak niczym innym, jak tylko brakiem jakiegokolwiek dobrego uzasadnienia, aby matkę pszczelą nazywać pszczelą królową.
Gdy patrzymy na matkę pszczelą, jak porusza się majestatycznie po plastrze otoczona pszczelą świtą, to nie ma wątpliwości, że jest ona królową tej pszczelej rodziny. Jest w rodzinie największa, ma 20 do 25 mm długości, a jej ciężar wynosi 250 do 280 mg. Najdłużej żyje, bo nawet do pięciu lat, to jest ponad 40. krotnie dłużej niż pszczoła robotnica. Najważniejsze jest jednak to, że znosi jajeczka, a może ich znieść około miliona w ciągu trzech lat. Mogłaby znieść więcej, ale w zasadzie dłużej niż trzy lata nie jest przez pszczelarzy utrzymywana.

Matka pszczela ma jeszcze umiejętność składania jaj zapłodnionych do komórek pszczelich i matecznych, oraz nie zapłodnionych do komórek trutowych. Powszechnie mówi się, że matka pszczela sama się nie odżywia, a jest karmiona mleczkiem pszczelim przez pszczoły karmicielki. Jest to od wielu lat znana prawda oparta na obserwacji. Ale jest to prawda tylko częściowa, a twierdzenie moje opieram na własnych obserwacjach poczynionych w ciągu mojej pięćdziesięcioletniej praktyki pszczelarskiej.

Przypuszczam, że karmienie matki przez karmicielki rozpoczyna się dopiero wtedy, gdy stanie się ona już matką kwalifikowaną, to znaczy po zapłodnieniu się. Przypuszczenie moje wyrażam na podstawie następującej obserwacji.
W czasie przeglądu macierzaka (na czwarty dzień po wyjściu roju) celem likwidacji zbędnych mateczników zauważyłem, że z czterech mateczników matki już wyszły, a z piątego matka zaczęła wychodzić w chwili, gdy dotknąłem matecznika. Matka biegnąc po plastrze napotkała pierwszą komórkę z miodem i przylgnęła do niej, jak spragniona krowa do wodopoju (przepraszam za porównanie, ale tak to wyglądało). Obserwowałem, jak nie atakowana przez pszczoły, łapczywie piła miód przez kilka sekund. Potem pobiegła dalej i zmieszała się z tłumem pszczół. To dowodzi, że kiedy nam się wydaje, że już prawie wszystko wiemy o pszczołach, one niespodziewanie potrafią często nas zaskoczyć czymś dotychczas nieznanym. Zatem trzeba się zgodzić, że matka w pewnych okolicznościach, gdy jest głodna, potrafi również sama się odżywiać. Dowodzi tego wyżej opisany epizod.

Na tej charakterystyce matki, którą wyżej przedstawiłem, kończą się w zasadzie jej możliwości i przywileje, ale żeby miała jakąś władzę nad rodziną pszczelą, to tego u niej nie widać. Tak naprawdę, to w rodzinie pszczelej matka nie ma nic do powiedzenia, o niczym nie decyduje. Właściwie to ona musi wykonywać wszystko, co jakaś wyższa zbiorowa siła pszczela jej nakazuje.

Najważniejsze decyzje dotyczące rozwoju rodziny pszczelej nie należą do matki, tylko też do tej zbiorowej siły pszczelej. Matka karmiona mleczkiem pszczelim, znosi tyle jajeczek ile zje mleczka. To znaczy, że jak zachodzi potrzeba powiększenia rodziny, wystarczy matkę intensywniej karmić, a ona musi wtedy znosić więcej jajeczek. Im więcej rodzina potrzebuje jajeczek, tym więcej mleczka dają matce pszczoły karmicielki.
Zdarza się, że matka zaczyna znosić większość jajeczek nie zapłodnionych, bo się jej wyczerpał zapas plemników. Wtedy pszczoły zakładają mateczniki, zmuszają matkę do złożenia w nich jajeczek, wychowują młodą matkę, a starą zabijają jako już bezużyteczną, lub przestają karmić i sama ginie. Nazywa się to cichą wymianą matki.
Natomiast, gdy rodzina dojdzie do szczytu swego rozwoju, czyli stanie się biologicznie dojrzała do wydania roju, to pszczoły tak samo zakładają mateczniki i popychają matkę w ich kierunku, by złożyła jajeczka. Jak już nadejdzie czas wyjścia roju, ograniczają karmienie matki, staje się ona lżejsza i może latać.
Wtedy około połowa rodziny wychodzi z ula zmuszając matkę do wyjścia z nimi. W ten sposób odbywa się naturalne rozmnażanie się rodzin pszczelich. Podkreślam rozmnażanie i nie należy mylić tego z rozwojem.

Młoda matka po wygryzieniu się z matecznika chce pozostałe matki będące jeszcze w matecznikach pozabijać, jeżeli oczywiście pszczoły jej na to pozwolą. Właśnie, jeżeli pozwolą. A nie pozwolą z całą pewnością, gdy mają zamiar jeszcze raz się roić. Zmuszą wtedy matkę do pójścia ze sobą, z nowym rojem.
Jak widzimy z przedstawionych sytuacji, matka nie jest żadną królową, jest raczej niewolnicą, ale za to WIELKĄ NIEWOLNICĄ. Niezaprzeczalny jest fakt, że ta wielka niewolnica skupia wokół siebie całą rodzinę pszczelą, więc ma jakąś w sobie moc. Tą mocą jest tzw. “substancja mateczna”.
Ale również może być jeszcze inny powód, pszczoły muszą się jej tak trzymać, bo mimo wszystko jest ona dla nich jedynym źródłem możliwości rozwoju rodziny i utrzymania się gatunku. Ostatecznie pozostaje dla niej jedna i jedynie uzasadniona nazwa - matka pszczela, jest to jej tytuł naturalny, należny jej z racji pełnionej funkcji.

sobota, 16 lutego 2008

Pszczoły się uczą

Na pozór wydaje się to niedorzeczne, ale na podstawie doświadczeń związanych z produkcją plastrów w czasie dokarmiania pszczół na okres zimowy zauważyłem, że nie wszystkie rodziny po podaniu im ramki z węzą, jednakowo chętnie budują plaster.
Jedna rodzina doszła już do takiej wydajności, że obsiadając korpus 10. ramkowy, w czasie dokarmiania z podkarmiaczki wstawionej do nadstawki, potrafiła odbudować nawet siedem plastrów. Natomiast w tym samym czasie inna rodzina silniejsza obsiadająca korpus 12. ramkowy i dokarmiana w taki sam sposób, odbudowała zaledwie cztery plastry. Są również i takie rodziny, które z trudem odbudowują jeden plaster. Powstaje pytanie, co jest tego przyczyną?

Otóż najwydajniej budują plastry te rodziny, którym węzę do budowy wstawiałem w środek gniazda już na początku kwietnia. Również w czasie późniejszym miały one wstawianą ramkę kontrolną z węzą do nadstawki. Ramki pracy nie stosuję, ponieważ budowę w niej uważam za marnotrawstwo pracy pszczół. Przecież zależy nam przede wszystkim na produkcji plastrów, a nie na produkcji wosku jako takiego.
Moim dążeniem jest znalezienie sposobu na produkcję takiej ilości plastrów w sezonie pszczelarskim, aby na wiosnę można było osadzać rodziny na komplecie plastrów zupełnie dziewiczych i używania tych plastrów do czerwienia tylko przez jeden sezon. Z tego wynikają moje poszukiwania różnych sposobów zwiększania wydajności w budowie plastrów. Moje informacje o tym są zawarte w „Pszczelarstwie” nr12 na str. 22 rok 2001, nr10 na str. 20 rok 2002, nr4 na str. 18 rok 2004, nr7 na str. 26 rok 2005.
O korzyściach, jakie będą z tego płynęły nikogo z pszczelarzy nie trzeba przekonywać. Przede wszystkim chodzi o higienę i zdrowotność pszczół. Inne korzyści pominę. Czytelnicy „Pszczelarstwa” doskonale je znają z wielu zamieszczanych tam na ten temat artykułów.

Nie mogę jednak pominąć jednej bardzo ważnej korzyści, która z ekonomicznego punktu widzenia ma podstawowe znaczenie. Przeniesienie budowy plastrów z okresu wiosennego na okres jesienny jest bardzo wskazane choćby z tego powodu, że pszczoły budują je wtedy nie na miodzie, lecz na cukrze i z tego powodu ta budowa jest przynajmniej czterokrotnie tańsza.
Wspomniana wcześniej wydajność w budowie plastrów zależnie od okoliczności i stwarzanych w tym czasie pszczołom warunków jest potwierdzeniem, że pszczoły mimo krótkiego życia szybko się uczą. Innym tego przykładem jest możliwość wyszukiwania przez pszczoły pokarmu nie tylko w postaci nektaru i spadzi. Wykorzystują każdy słodki płyn na przykład w owocach malin, gruszek, śliwek itp. Jest to zupełnie normalne, to jest ich zadanie, to jest ich praca można rzec zawodowa. Podobnie ich obowiązkiem jest strzec dostępu przed wtargnięciem do ula takich intruzów, jak os, szerszeni, obcych pszczół itp., ale na przykład szukanie miodu w obcych ulach lub nadmierna złośliwość, to już są skłonności nabyte (niektórzy uważają je za wrodzone), których niestety często nieświadomie nauczają sami pszczelarze w wyniku niewłaściwej obsługi rodzin lub niewłaściwych zachowań w pasiece.

Przed kilkoma laty zdarzyła mi się konieczność uzupełnienia zapasów w kilku rodzinach dopiero w październiku. Pszczoły pobrały syropu mniej niż im przygotowałem. Pozostałe kilka litrów syropu postanowiłem w małych dawkach podać na przestrzeni otwartej w odległości około 10 m od najbliższych uli. Zrobiłem to pod wieczór, gdyż bałem się jakichś złych następstw. Nic takiego nie nastąpiło. Pszczoły gromadnie pobierały syrop z postawionego pod krzakiem naczynia. Po czterech dniach zachmurzyło się, zaczął siąpić drobny deszcz, a temperatura spadła do 8 stopni. Pszczoły w dalszym ciągu nie zaprzestały przylotu po syrop mimo tak dużego oziębienia. Powszechnie się uważa, że pszczoły przy temperaturze wynoszącej 8 stopni są niezdolne do wykonywania jakichkolwiek czynności.
Powyższy przykład niezbicie dowodzi, że taki pogląd nie zawsze jest prawdziwy.


Często zdarza się kłopot z całkowitym opróżnieniem plastrów z resztek pokarmu w czasie ich osuszania lub plastrów, które należy usunąć z gniazda. Nawet przeniesienie ich poza zatwór nie odnosi pożądanego skutku. W takim przypadku plastry takie ustawiam na wolnej przestrzeni i pszczoły momentalnie je osuszają. Drogą prób doszedłem do możliwości maksymalnego zmniejszenia odległości pomiędzy ustawieniem plastrów i najbliższym ulem. Odległość ta mieści się w granicach nawet 2 metrów. Zauważyłem przy tym ciekawe zjawisko, co również świadczy o tym, że pszczoły się uczą. Z jednego pnia usunąłem plaster z resztkami pokarmu wraz z obsiadanymi na nim pszczołami i postawiłem go na wspomnianym miejscu. Od tego czasu za każdym razem, gdy postawiłem tam plaster z resztkami pokarmu lub nalałem do wanienki syropu, po 10 minutach pszczoły z tego ula zaczynały przejawiać wyjątkowo dużą aktywność. To znaczy, że kilka zwiadowczyń z tej rodziny chyba bez przerwy pełniły tam dyżur i nim inne pszczoły dowiedziały się o obecności pokarmu, te ze wspomnianego ula miały ten pokarm już całkowicie opanowany. Po opróżnieniu plastra lub wanienki z pokarmu, pszczoły rozlatują się do swoich poprzednich zajęć i nie ma żadnych prób zakradania się pszczół do obcych uli. Pewną gwarancją tego jest utrzymywanie silnych rodzin.

W mojej pięćdziesięcioletniej praktyce nie miałem w pasiece ani jednego rabunku. Jednak jestem przekonany, że w przypadku gdybym plastry z resztkami pokarmu zamiast stawiania na wolnej przestrzeni, pozostawiał w pustym ulu nawet w większej odległości od pasieki, to następstwem tego byłby w pasiece natychmiastowy rabunek, a tym bardziej, gdyby część rodzin była nieco słabsza od pozostałych.

Na koniec chciałbym przestrzec przed stosowaniem podobnych eksperymentów, jakie przedstawiłem, bo przy nieumiejętnym ich przeprowadzaniu skutki mogą być bardzo niebezpieczne.
Jednocześnie chciałbym podkreślić, że znana z literatury tresura pszczół jest niczym innym, jak tylko nauczeniem ich określonego działania. Podobnie nadmierna agresywność pszczół lub rabunki są wynikiem nie zawsze świadomym, ale jednak zawsze skutkiem niewłaściwego postępowania pszczelarza przy obsłudze rodzin pszczelich. Dlatego należy przede wszystkim dokładnie poznać zasady obsługi rodzin pszczelich i przy tym nie zapominać, że tak jak ludzie - pszczoły też się uczą.

Osy też myślą

Pszczelarze w czasie sezonu pszczlarskiego, a szczególnie w czasie dokarmiania rodzin pszczelich na zimę, mają zawsze do czynienia z osami i ich natarczywymi próbami rabowania syropu cukrowego.
W sierpniu, w czasie dokarmiania pszczół na okres zimowy, w mojej pasiece miało miejsce następujące ciekawe zdarzenie. Po nalaniu syropu do bocznej podkarmiaczki, jak zwykle otwór wlewowy zakryłem kawałkiem płótna (na wszelki wypadek), aby tam nie właziły osy. Ponieważ w tym ulu był to już koniec dokarmiania, więc pszczoły wybierały syrop dosyć opieszale.

Rano przy sprawdzaniu, czy pszczoły wybrały syrop, zauważyłem, że osy wygryzły w płótnie otwór i jest ich pełno w części wlewowej podkarmiaczki. Stało się tak dlatego, że pomiędzy korpusem i daszkiem była szczelina, którą osy mogły przechodzić. Ponieważ następne osy pchały się natrętnie do otworu, postanowiłem zrobić im kawał. Zamiast nakrywać otwór, jak poprzednio, ze szmatki zrobiłem gałganek i jak korkiem otwór zatkałem. W wyniku tego wszystkie osy będące we wlewie zostały uwięzione.
Na drugi dzień po zdjęciu daszka zobaczyłem, że całe mrowie os siedziało na gałganku i ssało z niego syrop. Gałganek był mokry i lepki od syropu. Skojarzyło mi się to od razu z działaniem knota. Musiałem jednak to skojarzenie odrzucić, bo przecież gałganek wcale nie dotykał powierzchni syropu. Jeżeli to nie był knot, to kto w takim razie przenosił syrop?

Niewątpliwie mogły to robić tylko osy zamknięte w części wlewowej podkarmiaczki. A jeżeli tak, to na pewno te uwięzione musiały się wcześniej porozumiewać z tymi będącymi na zewnątrz. Ale nie to jest w tym najważniejsze. Nie ma przecież żadnych wątpliwości, że zwierzęta, a więc i owady porozumiewają się między sobą.
Ważne w tym jest to, że do wykonania tak złożonej operacji składającej się z dwóch zabiegów polegających na nawilżaniu gałganka syropem przez osy uwięzione i wysysaniu tego syropu przez osy będące na zewnątrz, niezbędne było uprzednie przeprowadzenie przez osy następującego procesu myślowego.
„Ponieważ jesteśmy uwięzione, będziemy gałganek nawilżać syropem, a wy będąc na zewnątrz, syrop ten wysysajcie”.

Na tej podstawie nasunęło mi się wprost odkrywcze skojarzenie, choć może ono być przez niektórych sceptyków uznane za absurdalne. Osobiście uważam, że osy potrafią myśleć. Na pewno nie w sensie takim, jak się to odbywa u ludzi, ale na pewno odbywa się to w sposób zbliżony. Tylko teraz powstaje pytanie. Jak się to ma do znanego „Odruchu Pawłowa”?
Pół wieku mam do czynienia z pszczołami i ich dokarmianiem na zimę, a w związku z tym i z natrętnymi osami zawsze towarzyszącymi temu procesowi. Ale nic podobnego nie zdarzyło mi się doświadczyć, jak w dniu 12 sierpnia 2003 roku.
Właśnie ten przypadek wyżej opisałem.

Tak się złożyło, że 14.08.03, chcąc wyjąć podkarmiaczkę z innego ula, zauważyłem, że nie jest ona całkowicie opróżniona. Postanowiłem przy tej okazji poprzednie zdarzenie jeszcze raz, ale już celowo powtórzyć. Zaczekałem aż większa liczba os weszła do wlewu podkarmiaczki, otwór zatkałem gałgankiem, a daszek zostawiłem lekko uchylony, aby osom ułatwić dostęp. Następnego dnia wszystko się powtórzyło tak, jak poprzednio, z tą tylko różnicą, że gałganek był w mniejszym stopniu nasycony syropem. Nie wiem co było tego powodem. Może mniej os było uwięzionych lub może więcej było os odbierających syrop z gałganka. Nie ma to zresztą większego znaczenia, bo na jedno wychodzi.

Żeby już wykluczyć wszelkie wątpliwości związane z tym zdarzeniem, należy podkreślić, że w innych ulach, gdy tylko nadarzała się okazja, osy też systematycznie próbowały dobierać się do podkarmiaczek, ale jeżeli nie umożliwiłem im wcześniejszego wejścia do wlewu podkarmiaczki, to gałganek zatykający otwór wlewowy mimo atakowania go przez osy, był jednak każdorazowo suchy.
Przy okazji warto zaznaczyć, że osy są odważne, natrętne i bez powodu pierwsze pszczelarza nie atakują. Potrafią łazić po rękach i wyszukiwać nawet najmniejszych śladów syropu, który podczas podkarmiania może się na nich znaleźć. Żądlą tylko w obronie własnej w czasie zagrożenia i to wtedy, gdy są niechcący przyciśnięte lub są drażnione.

Skutki ślepej wiary w fałszywe twierdzenia

Dla ścisłości żeby było zrozumiałe o co chodzi, muszę podkreślić, że w całej masie twierdzeń będących w obiegu jest wiele fałszywych. Jednak uznawane są one za prawdziwe tym bardziej, gdy są poparte przez znane autorytety. Nam szarym obywatelom pozostaje jedynie ślepo wierzyć, że są one rzeczywiście prawdziwe. Nic dziwnego, że tak jest, bo aby móc powiedzieć, że jakieś twierdzenie jest fałszywe, trzeba to przede wszystkim udowodnić. Często jednak zdarza się, że próba udowodnienia fałszywości danego twierdzenia bywa niewystarczająca, bo ludzie zbyt mocno wcześniej przyzwyczaili się do niego, jako do prawdziwego. Tym bardziej trudno jest im zmienić zdanie na temat jakiegoś twierdzenia, jeżeli jest ono obwarowane określonymi konsekwencjami - ludzie boją się ryzyka.

Przykładem takiego fałszywego twierdzenia na przestrzeni całego dwudziestego wieku było zalecane dobre ocieplania uli na zimę. Cała powojenna literatura pszczelarska, zawierała nie tylko takie zalecenia, ale również wiele innych zaleceń też fałszywych.
Przykładów nie będę przytaczał. Każdy pszczelarz może sam je znaleźć w "Poradniku Pszczelarza" z 1952 roku, w "Poradniku Pszczelarskim" z 1974 roku i w wielu innych pozycjach wydawniczych. Również spotyka się podobne rady w artykułach fachowych ostatnich lat.

Gorzej jest, gdy uznając te fałszywe twierdzenia za prawdziwe, próbuje się znaleźć coś nowego, jakieś lepsze rozwiązania w stosunku do istniejących. Sam w swoim czasie padłem tej ślepej wiary ofiarą, mimo że (na własne oczy widziałem to w latach pięćdziesiątych), jak w ulu w czasie zimy po jednej stronie plastra był lód, a po drugiej zimujące w kłębie pszczoły. Z tego wynikał oczywisty wniosek, że pszczoły będące w kłębie nie ogrzewają całej przestrzeni ula, a tylko wnętrze kłębu. Ale niestety, tradycja i wiara w zalecenia była silniejsza.

W latach pięćdziesiątych ubiegłego stulecia, mając pięć uli warszawskich
(2 poszerzone i 3 zwykłe) dokupiłem jeszcze dwa ule wielkopolskie. Stanowiło to cały przekrój podstawowych typów uli.
Wtedy właśnie, wprawdzie jeszcze tylko intuicyjnie, ale już wyczuwałem, że 10 ramek w korpusie wielkopolskim to za mało, ale jak zwiększyć liczbę ramek, kiedy korpus nawet przy 10 ramkach jest już dosyć ciężki? Moim marzeniem było zbudować taki ul, który cechowałby się większą pojemnością korpusu (rodni), był ciepły w zimie, łatwy w obsłudze i jednocześnie był lekki. W wyniku takich rozważań, wpadłem jak mi się wtedy wydawało na wręcz genialny pomysł. Zbudowałem ul na ramkę wielkopolską z pojedynczymi ściankami wykonanymi z deseczek o grubości 20 mm.

Charakteryzował się on tym, że miał jednocześnie cechy ula leżaka i ula stojaka. Ponadto jeszcze tym, że w lecie miał ścianki pojedyncze, a w zimie ścianki podwójne. Gniazdo w lecie miało układ zimny, a w zimie ciepły.
Cały ul składał się z następujących elementów:
1.dennica ocieplona styropianem grubości 15mm (razem grubość 35mm)
2.korpus na 13 ramek (grubość ścianek 20mm)
3.nadstawka na 7 ramek (grubość ścianek 20mm)
4.przystawka na 5 ramek
5.daszek płaski (listewki 20mm, płyta pilśniowa i styropian)
Razem w ulu mieściło się 25 ramek wielkopolskich - to wystarczało.
Ciężar ula z ramkami (bez węzy) wynosił 22kg. Ul pomalowany emalią koloru kości słoniowej wyglądał imponująco. Nazwałem go - leżakostojak wielkopolski.

Przygotowanie tego ula do zimy odbywało się następująco:
Do korpusu wstawia się nadstawkę. Pomiędzy ścianki korpusu i wstawionej nadstawki wkłada się płytki styropianowe (ocieplające). Do nadstawki oczywiście wstawia się gniazdo przygotowane do zimowania rodziny już dokarmionej na 7 plastrach. Na wiosnę, kiedy rodzina wzmocni się wystarczająco, a temperatura zewnętrzna w tym czasie jest już stosunkowo wysoka, wyjmuje się z korpusu nadstawkę, a ramki z nadstawki przekłada się do korpusu. Gniazdo stopniowo poszerzamy tak, jak w ulu leżaku, aż do 13 ramek. Jak wszystkim wiadomo, w typowym stojaku przy wstawianiu drugiej kondygnacji następuje gwałtowne oziębienie gniazda. Aby temu zapobiec stosuje się cały szereg kłopotliwych zabiegów.
Natomiast w moim ulu stawiając nadstawkę, przekłada się do niej 7 ramek z korpusu. Ponieważ w korpusie pozostaje jeszcze 6, więc dodaje się 1 ramkę z węzą. Pomiędzy korpus i nadstawkę wkładamy kratę odgrodową.
Poszerzanie gniazda w dalszym ciągu odbywa się poziomo aż do 13 ramek. Przez cały czas rozwoju rodziny mamy wgląd do gniazda bez zdejmowania nadstawki. Zdejmuje się tylko przystawkę. 13 ramek w korpusie to wystarczająca przestrzeń do obfitego czerwienia, a to jednocześnie zapobiega powstawaniu nastroju rojowego.

Po ostatnim odbiorze miodu i osuszeniu ramek, zdejmujemy nadstawkę i przystawkę. Układamy gniazdo na 7 ramkach odpowiedniej jakości, wstawiamy podkarmiaczkę i ewentualnie kratę odgrodową, aby matka nie przeszła na dalsze ramki, a czerwiła tylko na tych 7 plastrach.
Uzupełniamy zapasy na zimę w zwykły sposób. Po dokarmieniu ponownie przekładamy gniazdo do nadstawki, nadstawkę wstawiamy do korpusu, do wolnych przestrzeni wkładamy płytki ze styropianu i ul znowu jest gotów do zimowania. Gniazdo na 7 plastrach jest jeszcze wystarczająco duże do dobrego przezimowania rodziny pszczelej.

Po dokarmieniu rodziny, jakby po drodze, uzyskałem dodatkowe doświadczenie. Okazało się, że ścianka ula wykonana z pojedynczej deski pomalowana od wewnątrz lakierem z propolisu, a zewnątrz emalią podkładową i emalią zewnętrzną (renowacyjnym lakierem samochodowym), pokryła się pęcherzami.
Stało się tak dlatego, że para wodna wchłaniana przez drewno, nie mogąc wydostać się na zewnątrz przez warstwę lakieru, wypychała ten lakier tworząc pęcherze. Po naciśnięciu pęcherz pękał i woda wyciekała. Stąd nasunął się wniosek, że ule należy malować tylko taką farbą, która przepuszcza parę wodną, np. farbą emulsyjną.

Zimowanie pszczół i rozwój wiosenny był bardzo dobry. Uważałem, że udało mi się nareszcie zbudować ul taki, na jakim mi zależało. Odznaczał się samymi zaletami. Był lekki, pojemny, łatwe było powiększanie gniazda, gniazdo nie oziębiało się przy wstawianiu nadstawki, łatwy był wgląd do gniazda przez cały sezon, miał dużą możliwość regulacji gniazda (rodni) do 13 ramek.
Uważałem wtedy, że jest on moim największym osiągnięciem. Chciałem już nawet tym swoim osiągnięciem podzielić się w "Pszczelarstwie", ale postanowiłem poczekać do następnego roku.

W jesieni rodzina była zbyt duża, zajmowała 11 plastrów więc nie mogłem jej zmieścić na siedmiu ramkach. Dlatego postanowiłem ponieść ryzyko i pozostawić ją na zimę w korpusie o pojedynczych ściankach bez żadnego ocieplenia. Wprawdzie w czasie zimy bałem się, że pszczoły nie wytrzymają mrozów, ale na wiosnę okazało się, że przetrzymały tak samo dobrze, jak inne rodziny w ulach
ocieplonych. Na tej podstawie cały mój dotychczasowy pogląd na konieczność ocieplania uli zupełnie się zmienił. Przestałem również się zachwycać nad wynalezionym przez siebie ulem leżakostojakiem. Jednak czas poświęcony na jego zbudowanie nie był stracony, bo dzięki temu uświadomiłem sobie, że tak mocno zalecane ocieplanie uli na zimę jest zupełną niczym nie uzasadnioną bzdurą.

Od tej pory pszczoły zimują u mnie nawet w prymitywnych ulach zbitych z pojedynczych desek. Zbudowałem też dwa bliźniaki betonowe (chyba jedyne w świecie), w których pszczoły zupełnie dobrze zimują bez ocieplenia, a i w lecie też się chyba muszą dobrze czuć, bo nie wylegają na mostek, jak to robią pszczoły w innych ulach podczas upałów.
Zacząłem zupełnie inaczej widzieć rolę ula. Jednocześnie zacząłem baczniej przyglądać się życiu pszczół, a szczególnie ich możliwościom rozwoju w różnych warunkach. W wyniku tego zbudowałem szereg uli, których ciężar jest bardzo różny, na ogół mieści się w granicach około 10 kg.
Skończyły się kłopoty z dźwiganiem ciężarów przy konieczności przestawiania uli.
W taki to sposób zaprojektowany przeze mnie pierwszy ul, moje jak się wtedy wydawało wielkie osiągnięcie i wielka nadzieja, mimo że nie jest teraz przydatny do powielania, ma jednak dla mnie bardzo duże znaczenie. Pomógł mi wiele, stał się przyczyną pierwszego impulsu do innego spojrzenia na ule i pszczoły, a w konsekwencji do lepszego ich zrozumienia.

piątek, 15 lutego 2008

Komórka plastra pszczelego

Słowo wstępne

Prawie każdy człowiek ma takie usposobienie, że swoimi przemyśleniami lub osiągnięciami od czasu do czasu chce się podzielić z szerszym gronem osób zainteresowanych tymi zagadnieniami. Podyktowane jest to choćby tylko tym, że chce poznać ich opinię na dane zagadnienie.

Podobnie jest ze mną. Jako wieloletni i wydaje mi się doświadczony pszczelarz prócz tego, że mam aktywny kontakt z miesięcznikiem „Pszczelarstwo”, chcę również przedstawiać swoje przemyślenia i doświadczenia pszczelarskie w blogu specjalnie w tym celu utworzonym. Jest to obecnie modny i coraz bardziej rozpowszechniający się sposób publicznego wyrażania swojego zdania lub opinii dotyczącej określonych zagadnień.

W moim pszczelarskim blogu będę poruszał przede wszystkim tylko zagadnienia związane z praktyką pszczelarską i dlatego na samym początku zacznę od podstawy, jaką jest dla rodziny pszczelej komórka plastra pszczelego. Mój artykuł na ten temat był już publikowany w czasopiśmie „Pasieka” i był przez to czasopismo zamieszczony w internecie. Mimo to zdecydowałem się tę informację powtórzyć jeszcze raz w nowej uproszczonej, ale jednocześnie poszerzonej formie.



Praktyczna liczba komórek w plastrze nadających się do wychowu czerwiu

Powierzchnia plastra nie zawsze jest całkowicie zabudowana i nie wszystkie komórki w plastrze mają prawidłową budowę, a pewna ilość komórek może być zajęta przez miód i pierzgę. Dlatego praktyczna liczba komórek nadających się do zaczerwienia bywa mniejsza o 10 do 15% od liczby teoretycznej.

Na przykład w plastrze wielkopolskim liczba ta wyniesie 6200 - 11% = 5518.
Można zatem przyjąć, że dla potrzeb czerwienia, ramka wielkopolska dysponuje średnio liczbą około 5500 komórek.



Czesław Suchcicki