sobota, 3 maja 2008

Pszczeli paradoks

Paradoksem można nazwać sytuację, kiedy w czasie zimy rodzina pszczela mając jeszcze duży zapas pokarmu - ginie z głodu. O takich sytuacjach czytałem w jednym z wcześniejszych numerów „Pszczelarstwa”. Zresztą w początkowym okresie mojego pszczelarzenia w latach pięćdziesiątych, sam miałem taki jeden przypadek. Wtedy zgodnie z wiedzą podawaną w literaturze fachowej, zalecającą dobre ocieplanie rodzin na zimę, byłem przekonany, że moja rodzina pszczela zginęła właśnie z powodu niedostatecznego ocieplenia. Była to oczywiście nieprawda. Wtedy o tym nie wiedziałem, ale teraz mając ponad pięćdziesięcioletnie doświadczenie wiem na pewno, że pszczoły nie giną z powodu złego ocieplenia gniazda. Na gorsze zimowanie rodzin ma wpływ przede wszystkim wilgoć w ulu, a już całkowity spadek zdrowych rodzin może być spowodowany jedynie brakiem pożywienia.
Od kilku lat w mojej pasiece dwie rodziny zimują w ulach drewnianych o pojedynczych ściankach grubości 20 mm bez żadnego dodatkowego ocieplenia i wcale im to nie przeszkadza w dobrym zimowaniu.
Dodatkowym potwierdzeniem jest przypadek, jaki zdarzył się w mojej pasiece w czasie ostatniej zimy z 2005 na 2006 rok. Cztery ule styropianowe o ściankach grubości 20 mm zostały w czasie zimy zaatakowane przez sikorki do tego stopnia, że w wyniku ich działalności powstały w ściankach uli dziury wielkości około 6 cm kwadratowych. Jednak nie przeszkodziło to rodzinom dobrze przezimować w tych dziurawych ulach.
Natomiast w innych takich samych trzech ulach nie atakowanych przez sikorki, rodziny spadły z głodu, mimo że miały jeszcze duże zapasy miodu. Nie mogłem tego przewidzieć, a przynajmniej nic na to nie wskazywało, kiedy w południe 21 marca było stosunkowo cieplej i pszczoły oblatywały się ze wszystkich uli. Wyglądało na to, że wszystkie rodziny są w niezłej kondycji. Do uli nie zaglądałem, naprawiłem tylko dziury w ulach uszkodzonych. Następne dni były chłodne, a noce mroźne.
Po sześciu dniach 27 marca było bardzo ciepło ( nawet o godz. 20 było 15 stopni). Po tak długiej i nietypowej zimie, pszczoły odbywały swój pierwszy pełny oblot oczyszczający. Zauważyłem, że z trzech uli pszczoły nie wylatują i dlatego od nich rozpocząłem przegląd.
W gniazdach pozostało jeszcze średnio po trzy i pół plastra zasklepionego (nie skrystalizowanego) miodu, a mimo to pszczół żywych nie było. Część martwych pszczół była ulokowana w pustych komórkach plastrów, a pozostałe leżały na dennicy.
Sytuację w gnieździe w dniu 27.03. 06 przedstawia rys.1

Po przeanalizowaniu zaistniałej sytuacji doszedłem do wniosku, że ogólna przyczyna takiej zimowli jest następująca:
1. Na skutek wczesnego dokarmiania, wszystkie zapasy z ostatnim plastrem włącznie, zostają całkowicie poszyte.
2. Ciepła jesień lub nadmierne ocieplenie gniazda, sprzyja nadmiernie długiemu czerwieniu i w efekcie nad kłębem pozostaje pokarmu zbyt mało lub wcale go nie ma.
Sytuację tę przedstawia rys.2

To powoduje, że w czasie zimy kłąb zajmujący środek gniazda, posuwając się w górę, jak wskazują strzałki na rys.1 - dochodzi do końca plastra. Wtedy zmuszony jest przesunąć się na jedną ze stron kłębu, po której znajduje się pokarm. Po całkowitym spożyciu tego pokarmu, pszczoły giną z głodu, mimo że po drugiej stronie jest jeszcze duży jego zapas. Pszczoły jednak do tego zapasu nie przejdą, bo dzieli je duża pusta przestrzeń.
Gdyby w jesieni, po wygryzieniu się ostatnich młodych pszczół, a jeszcze przed uwiązaniem się kłębu, pokarm w ostatnim plastrze nie był zasklepiony, wtedy pszczoły mogłyby go przenieść do tych wolnych komórek. Niestety, z komórek zasklepionych pszczoły pokarmu nie przenoszą.
Jak takim sytuacjom można (należy) zapobiegać?
Ponieważ w publikacjach pszczelarskich w dalszym ciągu słyszy się nawoływania do dobrego ocieplania uli z chwilą obniżania się temperatury na zewnątrz ula, więc do tego zagadnienia nie będę nawiązywał.
Nawiążę tylko do własnego przypadku i postaram się udowodnić, że w przedstawionej przeze mnie analizie, postawiona teza dotycząca przyczyny spadku zimujących rodzin jest uzasadniona.
Wspomniane trzy rodziny do 24 sierpnia były już całkowicie dokarmione, a w środku gniazda miały dużo czerwiu. Ponieważ jesień była ciepła (jeszcze 23 do 31 października temperatura była bliska 20 stopni), więc pszczoły pracowały na poletku gorczycy i facelii przynosząc do uli duże ilości pyłku. Nawet 29 listopada było 11 stopni w słońcu i z wielu uli wylatywały pszczoły.
W tej sytuacji matki w dalszym ciągu czerwiły, a ilość miodu nad czerwiem coraz bardziej malała, bo pszczoły zużywały go na wykarmienie czerwiu. Po wygryzieniu się ostatniego czerwiu, pszczoły nie mogły napełnić miodem wolnych komórek, bo całe zapasy pokarmu były już dawno całkowicie zasklepione. Gdyby w ostatnim plastrze był pokarm jeszcze niezasklepiony, pszczoły na pewno by go przeniosły do tych wolnych komórek.
W mojej pasiece nie stosuję żadnego ocieplenia na zimę, więc stopniowe ograniczenie czerwienia w rodzinach następuje zazwyczaj automatycznie w miarę obniżania się temperatury na zewnątrz uli.
Na tym właśnie polegał mój błąd, że przy tak ciepłej jesieni nie uwzględniłem możliwości przedłużonego czerwienia i nie wykonałem w tym przypadku jednego z dwóch obowiązkowych zabiegów. Zależnie od sytuacji należało odsklepić ostatni plaster lub dodatkowo dokarmić pszczoły syropem. Ja tego nie zrobiłem, więc za brak rozwagi musiałem ponieść karę w postaci utraty trzech rodzin.

Rysunek nr3 przedstawia sytuację w gnieździe w przypadku, gdyby rodziny zostały dodatkowo dokarmione lub miały odsklepiony ostatni plaster. Wtedy te rodziny byłyby uratowane.
Należy zatem przyjąć następującą zasadę: Wszystkie rodziny zbyt wcześnie dokarmione, niezależnie od ilości podanego syropu, powinny być dodatkowo dokarmione po wygryzieniu się ostatniego czerwiu. Ważne jest to szczególnie wtedy, gdy czerwienie się przedłużyło z powodu ciepłej jesieni.

Brak komentarzy: