niedziela, 9 marca 2008

Królowa czy niewolnica?

Według określenia mojej babci, której zawdzięczam zamiłowanie do pszczół, jakie we mnie zaszczepiła, to “każda pszczoła jest święta, bo zbiera miód, aby się nim ludzie mogli leczyć. Po swoim bardzo pracowitym życiu pszczoła umiera. A matka pszczela, to nie żadna matka tylko królowa”.
Takie wyobrażenie nasi przodkowie pszczelarze mieli o pszczołach i z takim właśnie szacunkiem je traktowali.

My dzisiejsi pszczelarze mimo tego, że mamy nieco inny pogląd na “świętość” pszczół, to jednak też traktujemy pszczoły z należytym szacunkiem, choć w stosunku do matki pszczelej używamy prawie powszechnie określenia matka, a nie królowa.
Sądzę, że podyktowane to jest jednak niczym innym, jak tylko brakiem jakiegokolwiek dobrego uzasadnienia, aby matkę pszczelą nazywać pszczelą królową.
Gdy patrzymy na matkę pszczelą, jak porusza się majestatycznie po plastrze otoczona pszczelą świtą, to nie ma wątpliwości, że jest ona królową tej pszczelej rodziny. Jest w rodzinie największa, ma 20 do 25 mm długości, a jej ciężar wynosi 250 do 280 mg. Najdłużej żyje, bo nawet do pięciu lat, to jest ponad 40. krotnie dłużej niż pszczoła robotnica. Najważniejsze jest jednak to, że znosi jajeczka, a może ich znieść około miliona w ciągu trzech lat. Mogłaby znieść więcej, ale w zasadzie dłużej niż trzy lata nie jest przez pszczelarzy utrzymywana.

Matka pszczela ma jeszcze umiejętność składania jaj zapłodnionych do komórek pszczelich i matecznych, oraz nie zapłodnionych do komórek trutowych. Powszechnie mówi się, że matka pszczela sama się nie odżywia, a jest karmiona mleczkiem pszczelim przez pszczoły karmicielki. Jest to od wielu lat znana prawda oparta na obserwacji. Ale jest to prawda tylko częściowa, a twierdzenie moje opieram na własnych obserwacjach poczynionych w ciągu mojej pięćdziesięcioletniej praktyki pszczelarskiej.

Przypuszczam, że karmienie matki przez karmicielki rozpoczyna się dopiero wtedy, gdy stanie się ona już matką kwalifikowaną, to znaczy po zapłodnieniu się. Przypuszczenie moje wyrażam na podstawie następującej obserwacji.
W czasie przeglądu macierzaka (na czwarty dzień po wyjściu roju) celem likwidacji zbędnych mateczników zauważyłem, że z czterech mateczników matki już wyszły, a z piątego matka zaczęła wychodzić w chwili, gdy dotknąłem matecznika. Matka biegnąc po plastrze napotkała pierwszą komórkę z miodem i przylgnęła do niej, jak spragniona krowa do wodopoju (przepraszam za porównanie, ale tak to wyglądało). Obserwowałem, jak nie atakowana przez pszczoły, łapczywie piła miód przez kilka sekund. Potem pobiegła dalej i zmieszała się z tłumem pszczół. To dowodzi, że kiedy nam się wydaje, że już prawie wszystko wiemy o pszczołach, one niespodziewanie potrafią często nas zaskoczyć czymś dotychczas nieznanym. Zatem trzeba się zgodzić, że matka w pewnych okolicznościach, gdy jest głodna, potrafi również sama się odżywiać. Dowodzi tego wyżej opisany epizod.

Na tej charakterystyce matki, którą wyżej przedstawiłem, kończą się w zasadzie jej możliwości i przywileje, ale żeby miała jakąś władzę nad rodziną pszczelą, to tego u niej nie widać. Tak naprawdę, to w rodzinie pszczelej matka nie ma nic do powiedzenia, o niczym nie decyduje. Właściwie to ona musi wykonywać wszystko, co jakaś wyższa zbiorowa siła pszczela jej nakazuje.

Najważniejsze decyzje dotyczące rozwoju rodziny pszczelej nie należą do matki, tylko też do tej zbiorowej siły pszczelej. Matka karmiona mleczkiem pszczelim, znosi tyle jajeczek ile zje mleczka. To znaczy, że jak zachodzi potrzeba powiększenia rodziny, wystarczy matkę intensywniej karmić, a ona musi wtedy znosić więcej jajeczek. Im więcej rodzina potrzebuje jajeczek, tym więcej mleczka dają matce pszczoły karmicielki.
Zdarza się, że matka zaczyna znosić większość jajeczek nie zapłodnionych, bo się jej wyczerpał zapas plemników. Wtedy pszczoły zakładają mateczniki, zmuszają matkę do złożenia w nich jajeczek, wychowują młodą matkę, a starą zabijają jako już bezużyteczną, lub przestają karmić i sama ginie. Nazywa się to cichą wymianą matki.
Natomiast, gdy rodzina dojdzie do szczytu swego rozwoju, czyli stanie się biologicznie dojrzała do wydania roju, to pszczoły tak samo zakładają mateczniki i popychają matkę w ich kierunku, by złożyła jajeczka. Jak już nadejdzie czas wyjścia roju, ograniczają karmienie matki, staje się ona lżejsza i może latać.
Wtedy około połowa rodziny wychodzi z ula zmuszając matkę do wyjścia z nimi. W ten sposób odbywa się naturalne rozmnażanie się rodzin pszczelich. Podkreślam rozmnażanie i nie należy mylić tego z rozwojem.

Młoda matka po wygryzieniu się z matecznika chce pozostałe matki będące jeszcze w matecznikach pozabijać, jeżeli oczywiście pszczoły jej na to pozwolą. Właśnie, jeżeli pozwolą. A nie pozwolą z całą pewnością, gdy mają zamiar jeszcze raz się roić. Zmuszą wtedy matkę do pójścia ze sobą, z nowym rojem.
Jak widzimy z przedstawionych sytuacji, matka nie jest żadną królową, jest raczej niewolnicą, ale za to WIELKĄ NIEWOLNICĄ. Niezaprzeczalny jest fakt, że ta wielka niewolnica skupia wokół siebie całą rodzinę pszczelą, więc ma jakąś w sobie moc. Tą mocą jest tzw. “substancja mateczna”.
Ale również może być jeszcze inny powód, pszczoły muszą się jej tak trzymać, bo mimo wszystko jest ona dla nich jedynym źródłem możliwości rozwoju rodziny i utrzymania się gatunku. Ostatecznie pozostaje dla niej jedna i jedynie uzasadniona nazwa - matka pszczela, jest to jej tytuł naturalny, należny jej z racji pełnionej funkcji.

Brak komentarzy: